Czy „rozwód kościelny” jest możliwy?

Powszechnie używany termin „rozwód kościelny”, czy też „unieważnienie małżeństwa kościelnego” tak na prawdę w prawie Kościoła katolickiego nie funkcjonuje. Tego typu nazewnictwo jest popularne ze względu na fakt, że zazwyczaj procedurę kanoniczną poprzedza rozwód cywilny, który kładzie kres małżeństwu na forum prawa cywilnego. Stąd odpowiednio używa się słowa „rozwód” w odniesieniu do kanonicznego wymiaru małżeństwa.

Nauczanie Kościoła katolickiego stoi na straży jedności i nierozerwalności małżeństwa, zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego:

„Małżeństwo zawarte i dopełnione nie może być rozwiązane żadną ludzką władzą i z żadnej przyczyny, oprócz śmierci”, kan. 1141 KPK.

Termin „rozwód kościelny” używa się więc błędnie jako określenie formalnego ustania małżeństwa kościelnego. Jest to tym bardziej zrozumiałe, gdy uchwyci się sedno obu procedur. Na forum prawa cywilnego rozwód powoduje ustanie małżeństwa ważnie zawartego. Ustanie wspólnoty ekonomicznej, fizycznej i emocjonalnej oraz wola rozwiązania małżeństwa stanowi podstawową przesłankę do rozwodu. Natomiast, na forum kanonicznym, w toku procesu stwierdza się, że owe małżeństwo nie zostało ważnie zawarte, a zatem nigdy tak na prawdę nie zaistniało. Jednakże, możliwe jest to tylko w ściśle określonych przypadkach przewidzianych prawem kanonicznym, które muszą zaistnieć jeszcze przed lub w trakcie zawierania związku małżeńskiego. Wówczas możliwe jest orzeczenie nieważności małżeństwa lub uzyskanie dyspensy od małżeństwa zawartego, ale niedopełnionego. W procesie kanonicznym brane są pod uwagę obiektywne, prawne przesłanki, a nie wola małżonków co do zakończenia małżeństwa, czy ustanie wspólnoty małżeńskiej.